Vilhjálmur gáttaður

Vilhjálmur Bjarnason framkvæmdastjóri Samtaka fjárfesta undrast hugmyndir Arion banka um Haga.

Hann segir: „Ég er gáttaður á því að verið sé að semja við aðila, og félög þeim tengd, sem hafa valdið hér gjaldþroti sem nemur 500-700 milljörðum króna, kannski meira. Bankinn þarf hugsanlega að afskrifa 50 milljarða vegna þessara sömu aðila út af þessu eina fyrirtæki.“

Vilhjálmur gagnrýndi einnig að Arion banki skyldi hafa samþykkt að Ólafur Ólafsson fengi á ný að eignast skipafélagið Samskip.

Vilhjálmur sagði um það: „Þarna er bankinn að semja við mann sem hefur stöðu grunaðs manns í einhverju alvarlegasta markaðsmisnotkunarmáli sem upp hefur komið og snerist að hluta til um það að forveri Arion banka, þ.e. Kaupþing, féll.“

Er ekki líklegt að fleiri en Vilhjálmur Bjarnason séu gáttaðir? Sennilega er óhætt að snúa spurningunni við. Gefur sig einhver fram sem er ekki gáttaður? Skilur einhver banka sem telur þá sem skulda honum fimmtíu milljarða, sem þeir ætla ekki að borga, líklegasta til að koma með nýja peninga? Ættu þeir „nýju“ peningar ekki að ganga upp í skuldir? Því á almenningur að venjast.

Og þessir fimmtíu milljarðar eru bara eftir eitt af gjaldþrotunum þeirra. Þeir skilja eftir sig sviðna jörð og skuldsetta þjóð. Hefur nokkur banki, sem vitað er um, farið eins illa af stað og Arion banki er spurt.

Þreytumerki að koma í ljós

Í lok síðustu viku var sterkur orðrómur á sveimi um tilraunir forystumanna úr Samfylkingu til að fá Framsóknarflokkinn inn í ríkisstjórnina. Allmargir fjölmiðlar greindu frá því að slíkar óformlegar og leynilegar þreifingar ættu sér stað. Í forsíðugrein Agnesar Bragadóttur, blaðamanns í Morgunblaðinu, í gær greinir hún frá upplýsingum sem blaðið býr yfir sem ganga í sömu átt. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokks, kannast við málið. En hann bendir á að núverandi stjórn hafi enn meirihluta á Alþingi og telji menn hann ekki duga til þeirra verka sem vinna þarf ætti fyrsti kostur að vera að kanna möguleika á þjóðstjórn. Þá bendir hann á að Framsóknarflokkurinn gæti aldrei gengið inn í núverandi stjórnarsamstarf nema að stjórnarstefnunni yrði gjörbreytt. Hann er enn brenndur af stuðningi sínum við minnihlutastjórn Steingríms og Jóhönnu, sem voru afleit mistök.

Hitt hlýtur svo að vera mikið umhugsunarefni að á ársafmæli ríkisstjórnarinnar skuli leynimakk á borð við það sem var á haustdögum 2008 vera hafið á ný. Hverjir innan ríkisstjórnarinnar vissu af þessu möndli? Næsta öruggt er að formenn flokkanna tveggja voru ekki hafðir með í ráðum. Hvað segir það þjóðinni um þeirra stöðu innan eigin flokka? Og hvað segir það þeim sjálfum um ríkisstjórnina sem þeir leiða? Svörin hljóta að vera þau að þjóðin upplifir ríkisstjórnina sem magnvana og þreytta. Og svarið sem forystumennirnir horfast í augu við hlýtur að vera að burðarásar innan ríkisstjórnarinnar kunni að bresta. Gerist það brestur ríkisstjórnin skömmu síðar.

Steingrímur Hermannsson kvaddur

Steingrímur Hermannsson, fyrrverandi forsætisráðherra, er borinn til grafar í dag. Steingrímur ólst upp í umhverfi sem litaðist af iðu og átökum stjórnmálanna, enda faðir hans, Hermann Jónasson, löngum í hópi öflugustu stjórnmálamanna landsins, formaður Framsóknarflokksins og forsætisráðherra um langt skeið. Hermann og Steingrímur eru einu feðgarnir sem gegnt hafa forsætisráðherraembætti á Íslandi. Steingrímur fór fyrir þremur ríkisstjórnum, en sat áður sem ráðherra í ríkisstjórn frá árinu 1978. Árið 1983 myndaði Steingrímur Hermannsson ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki. Í henni sátu auk Steingríms þrír framsóknarmenn og sex sjálfstæðismenn. Þegar sú stjórn tók við var verðbólga mæld á heilu ári um 80 prósent, og mikil óvissa ríkjandi á mörgum sviðum. Góð sátt ríkti innan stjórnarinnar, sem sat út kjörtímabilið. Næst myndaði Steingrímur stjórn eftir að þriggja flokka stjórn hafði sprungið með ótrúlegum hætti í sjónvarpsútsendingu. Sú stjórn sem Steingrímur myndaði í kjölfarið var einnig þriggja flokka og hafði 32 þingmenn á bak við sig en var þó minnihlutastjórn í þinginu vegna deildarskiptingar þess. Hún sat í eitt ár, og þá tók við fjögurra flokka stjórn sem sat eitt og hálft ár.

Þótt Steingrímur Hermannsson hefði ungur ekki stefnt að því að gera stjórnmál að ævistarfi hafði hann margt til brunns að bera til að spjara sig vel á þeim vettvangi. Hann var kappsamur og fylginn sér, eins og hann átti kyn til og starfsforkur mikill. Hann átti gott með að umgangast fólk, var sveigjanlegur og útsjónarsamur. Stundum var haft á orði að stefnufesta hefði ekki verið hans sterka hlið og hann gat verið fljótur að lýsa sig samþykkan þeirri gagnrýni sem að honum og ríkisstjórn hans beindist. Þetta var nýlunda, sem fólki féll ekki illa. Steingrímur fékk orð á sig fyrir að vera hreinskilinn og opinn. Og þeir sem gagnrýndu skort á stefnufestu fengu þau svör að Steingrímur væri fremur maður lausna en þrætubókar, maður sem forðaðist að ríghalda í kreddur eða gamlar kennisetningar, næði mönnum saman og kæmi hlutum í verk. En gagnvart þjóðfrelsi landsins og framsali á fullveldi þess bilaði Steingrímur aldrei og var lítt fáanlegur til afsláttar á slíkum grundvallaratriðum.

Flokkseigandinn svarar fyrir sig

Fyrirsjáanlegt er, þó að enn eigi eftir að telja nokkur atkvæði, að Andrea Hjálmsdóttir mun sigra í prófkjöri Vinstri grænna á Akureyri. Núverandi oddviti listans, Baldvin H. Sigurðsson, lendir hins vegar í þriðja sæti og fellur að líkindum úr bæjarstjórn.

Eins og gengur tínir Andrea til ýmsar skýringar á góðu gengi sínu í kosningunni, en nefnir ekki þá sem líklegust er. Steingrímur J. Sigfússon, flokkseigandi, fékk opna bréfasendingu í fyrrasumar frá nokkrum framámönnum flokksins í Norðausturkjördæmi.

Bréfritarar voru afar ósáttir við afstöðu Steingríms til aðildarumsóknar að ESB og sögðu meðal annars: „Hvernig má það vera að eftir allt sem á undan er gengið og skýra stefnu flokksins í þessum málaflokki ætlir þú Steingrímur J. Sigfússon að styðja frumvarp um aðildarumsókn Ísland að Evrópusambandinu. ... Með því að segja já við frumvarpi ríkisstjórnarinnar um aðildarumsókn að Evrópusambandinu þá gerir þú þig að ómerkingi orða þinna en það sem verra er þá gerir þú mig og alla þá sem börðust fyrir flokkinn í aðdraganda síðustu kosninga að ómerkingum orða sinna.“

Steingrímur veitti lítil svör við bréfinu þegar það kom fram, en nú hefur flokkseigandinn talað. Baldvin H. Sigurðsson, sem nú hefur fallið úr fyrsta sæti í það þriðja, er einn þeirra sem leyfðu sér að undirrita opna bréfið gegn Steingrími.

Er það svona sem lýðræðislegi grasrótarflokkurinn VG vill starfa í raun?

Arion banki valdi vondan kost

Nokkra furðu vakti tilkynning Arion banka um með hvaða hætti bankinn ætlar að „leysa“ málefni 1998 og Haga, sem bankinn tók yfir vegna yfirþyrmandi skulda. Bankinn segist „hafa náð sátt um“ að fyrri eigendur skuli eiga sérstakan forkaupsrétt að bréfum í Högum. Við hverja náði Arion banki sátt? Við landsmenn? Við ríkisstjórnina? Við almenna viðskiptamenn sína? Örugglega ekki við samvisku sína. Var sáttin við mennina sem settu fyrirtækin kirfilega á hausinn eins og svo margt annað í íslensku samfélagi? Mennina sem skulduðu heila þjóðarframleiðslu í bankakerfinu þegar það hrundi? Er hægt að nefna eitthvert land, einhvers staðar, einhvern tíma, þar sem fyrirtæki einnar fjölskyldu skulduðu bankakerfi viðkomandi lands heila þjóðarframleiðslu? Hvernig stendur á því að Arion gefur sér það að menn sem skulda sama banka kringum fimmtíu milljarða, sem þeir virðast ekki ætla að borga, séu færir um að koma með nýja peninga í gegnum Kauphöllina? Hvernig ætlar þessi nýi banki að útskýra fyrir venjulegu fólki og venjulegum fyrirtækjum þessa stórundarlegu framkomu sína? Fólki sem er að berjast við að greiða skuldir sínar til að missa ekki þakið ofan af fjölskyldunni. Fyrirtækjunum, stórum og smáum, sem eru að reyna að halda í starfsfólk sitt, grynnka á skuldum og velta við hverri krónu og eiga svo að keppa við mennina sem skulda 50 milljarða hér og aðra þar og er ekki ætlað að borga! Hefur þessi nýi banki sett sér það markmið eitt að verða á miklu skemmri tíma miklu spilltari banki en þeim gömlu tókst nokkurn tíma? Hvað gengur Finni Sveinbjörnssyni til? Hverra erinda gengur hann og af hverju í ósköpunum? Þessi framganga er langt handan við það sem nokkrum manni er ætlandi að skilja. Og það má öllum mönnum vera ljóst að þessi gerningur kemur algjörlega í veg fyrir að nokkurt traust geti myndast á íslensku bankakerfi. Margur er sem þrumu lostinn. Ekki er ólíklegt að Páll Vilhjálmsson blaðamaður tali fyrir munn margra þegar hann segir: „Arion banki vinnur gegn samfélaginu sem bankinn á að þjóna. Í tilfelli Haga er bankinn sekur um tvöfaldan glæp. Í fyrsta lagi með því að selja Haga í heilu lagi og þar með einokunarstöðu sem fyrirtækið hefur á smásölumarkaði. Í öðru lagi að leyfa aðkomu Baugsfeðga, Jóns Ásgeirs og Jóhannesar, að fyrirtækinu sem þeir settu á hausinn.

Samþjöppun auðs var forsenda fyrir útrásinni sem leiddi yfir okkur hrunið. Baugsfeðgar notuðu yfirþyrmandi stöðu sína á smásölumarkaði til að útiloka samkeppni. Arði af fákeppnisrekstri var varið í áhættufjárfestingar hér heima og erlendis.

Arion leggur grunn að nýrri útrás Baugsfeðga með því að leyfa þeim að halda Högum.

Við eigum að setja viðskiptabann á Arion banka.“

Finnur Sveinbjörnsson bankastjóri mætti í Kastljós á dögunum og sú framganga var því miður ekki trúverðug. En hann gaf þó til kynna að bankinn hefði enn einhver tök á að greiða úr sínum ógöngum. Við skulum vona að það sé rétt.

Um rannsóknarnefndir og Öryggisráðið

Opinber rannsóknarnefnd, svokölluð Chilcot-nefnd, hefur verið að fara yfir Íraksstríðið og aðdraganda þess í Bretlandi. Sjónvarpað hefur verið frá yfirheyrslum og þær fengið töluverða athygli. Meira að segja nóga til þess að hermikrákur hafa krunkað hér uppi á Íslandi, svo merkilegt sem það nú er. Tilgangurinn með hinni bresku rannsókn hefur verið nokkuð óljós. Þrýstingur á að láta hana fara fram hefur einkum komið frá óbreyttum þingmönnum Verkamannaflokksins, sem þorðu ekki í Blair meðan hann var enn á staðnum og vissu einnig að þeir áttu honum flestir þingsætið sitt að þakka.Nú hefur Blair verið frá um hríð og kosningar framundan innan fárra mánaða og margt bendir til að flestir þessara manna muni missa þingsæti sitt. Þeir hafa því engu að tapa. Auðvitað vilja menn vita hvort „stríðið“ hafi verið í samræmi við alþjóðalög. Slíkar spurningar komast sjaldan af vangaveltustiginu, enda er þessi þáttur lögfræðiumgjörðar í heiminum hvað minnst í ætt við nákvæmnisvísindi. Ágreiningurinn snýr einvörðungu að stríðinu sjálfu, því ekki er deilt um að hersetan sem á eftir fór og enn stendur fer fram með fullu samþykki öryggisráðsins.

Öll stríð eru viðurstyggileg, en sum þeirra er hægt að réttlæta. Adolf Hitler réðst inn í Pólland og Bretar fóru í stríð við hann og fleiri fylgdu síðar. Það stóð í fimm ár og varð eitt það blóðugasta sem sagan þekkir. En það var óhjákvæmilegt engu að síður. Ella hefði nasisminn hirt heiminn með öllum þeim skelfingum sem því fylgdu. Spurningin um Íraksstríðið snýst einnig að hluta um þetta sama. Var það nauðsynlegt, þrátt fyrir hryllinginn sem stríðum fylgir, jafnvel óhjákvæmilegt? Bandaríkjamenn og Bretar beittu mjög fyrir sig að þeir væru fullvissir um að Saddam Hussein byggi yfir gereyðingarvopnum eða væri að koma sér þeim upp. Vitað var að hann hafði beitt eiturefnavopnum gegn Kúrdum og myrt yfir 300 þúsund þeirra. Það eitt hefði átt að duga til að alþjóðasamfélagið tæki í taumana, en það hafðist ekki að.

Gereyðingarvopnin fundust ekki í Írak eftir hernámið. Miklar rannsóknir, til að mynda fyrir og eftir stjórnarskipti í Bandaríkjunum, hafa ekki leitt í ljós að þarlend yfirvöld hafi ekki verið i góðri trú um að slík vopn væri þar að finna. Sama gildir í Bretlandi, a.m.k. enn sem komið er.

Í yfirheyrslunum þar í landi kom fram að Blair er enn jafn sannfærður og fyrr um réttmæti þess að leggja í stríðsreksturinn. Hussein hefði þegar verið orðinn ábyrgur fyrir dauða yfir milljón manna, hann hafði í sífelldum hótunum og hefði fyrr eða síðar komið sér upp gereyðingarvopnum einsog eiturgasi á ný og jafnvel enn skæðari vopnum. Áhættan af slíku væri yfirþyrmandi og yrði að bregðast við.

Áleitnar spurningar um eftirleikinn

En það sem vakið hefur hvað mesta athygli við þessa rannsókn er að hún hefur í raun snúist meira um eftirleikinn en stríðið sjálft. Það er athyglisvert því naumast er um það deilt að eftirleikurinn hefur verið í fullu samræmi við alþjóðalög.

Stríðsþjóðunum (ekki þarf að taka fram að Íslendingar voru ekki ein af þeim eins og til dæmis Danir voru á hinn bóginn) var mikið í mun að stríðið gæti tekið fljótt af og því var beitt ofurefli liðs og búnaðar og þetta tvennt var ekki í neinu hlutfalli við varnarviðbúnaðinn. Samgöngumannvirki, rafmagnsveitur, vatnsveitur og stjórnunarmiðstöðvar ríkisins voru sprengdar í loft upp til að lama óvininn. Allt innra kerfi Íraks var því í rúst þegar sigurvegararnir drógu sína fána að húni í höfuðborginni eftir fárra vikna bardaga og væntu þess að fjöldinn fagnaði þeim. Lítill vafi var á að stærsti hluti Íraka syrgði ekki fall stjórnar Saddams Husseins og böðla hans. En eymdin sem stríðsaðgerðunum fylgdi og framkvæmd hernámsins ýtti strax undir andúð og hatur. Því þykir mörgum sem réttlæta megi stríðið með þeim rökum m.a. sem Blair færði fram í rannsókninni. En skipulagning þess og hin algjöra og tilgangslausa eyðilegging og fullkominn skortur á raunhæfum uppbyggingaráætlunum sé sá þáttur sem fái stærsta áfellisdóminn.

Skoskur leikritahöfundur, David Greig, hefur skrifað leikritið Dunsinane, sem fjallar um atburðarás um og eftir dauða Macbeths. Þegar hann var spurður hvers vegna hann sótti í þetta efni svaraði hann á þessa leið: „Dunsinane leitaði á mig fyrir svo sem fimm árum, þegar allmargar Macbeth-sýningar voru settar á svið, kannski sem eins konar viðbrögð við Íraksstríðinu. Macbeth snýst jú um konung sem steypt er af stóli. Það sem kveikti áhuga minn var spurningin um hvað gerist eftir að konungi er steypt af stóli. Hvernig er friði komið á í konungsríki með hervaldi?“

Þessi spurning var einmitt sú sem herveldunum, sem unnu svo auðveldan sigur á Írak, láðist að spyrja sig í tíma. Því hefur eftirleikurinn orðið svo miklu erfiðari en þurft hefði. Auðvitað er óendanlega mikilvægt fyrir Írak og umheiminn að hinn grimmi óútreiknanlegi harðstjóri er ekki lengur við völd. Þar hafa farið fram kosningar og í mörgu hefur vel miðað. En markvissari undirbúningur hefði þurft að fara fram og skilningur vera fyrir hendi á því að meira að segja stríði þarf að stilla í hóf. Skortur á þessu tvennu hefur orðið dýr.

Hvernig eru ákvarðanir teknar?

Um það leyti sem íslenska bankakerfið var að hrynja var öll forystusveit ríkisins stödd í New York og hafði góðar vonir um að Ísland væri að hljóta sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Var búið að kosta miklu til. Allir vita að engin stofnun Sameinuðu þjóðanna fær alvarlegri mál inn á sitt borð en öryggisráðið. Og þar verður oft að taka ákvarðanir skjótt, óháð því hvort nótt er eða dagur í hinum eða þessum heimshlutanum. Segjum nú svo að draumur Íslands um að setjast í eitt af þessum heitu sætum hefði ræst. Hvernig hefði þá landið tekið ákvarðanir um hvern skyldi styðja, hverju skyldi andæfa? Slíkar spurningar berast öryggisráðinu ótt og títt. Þær ákvarðanir myndi fastafulltrúinn taka, oftast að fengnu samþykki utanríkisráðherra og við stærstu ákvarðanir einnig forsætisráðherrans.

Ísland stóð aldrei frammi fyrir því að fara með her á hendur Írökum. En þegar helstu bandamenn Íslands í öryggismálum frá fornu fari, Bandaríkjamenn og Bretar, höfðu ákveðið að ganga til þess verks, enda ómótmælt að Íraksstjórn hafði margbrotið fyrirmæli öryggisráðsins, og færa þær fórnir sem stríðsrekstri fylgja, ákváðu íslensk yfirvöld að lýsa yfir stuðningi við þessa hefðbundnu bandamenn sína. Síðar sendu Íslendingar sprengjuleitarmenn á svæðið, í fullu samræmi við samþykktir SÞ. Þessar ákvarðanir voru teknar af utanríkisráðherra í fullu samráði við og með fullu samþykki forsætisráðherra. Þeir eru því samábyrgir fyrir ákvörðuninni. Þeir tveir menn sem þessum störfum gegndu þá hafa aldrei vikist undan því að hafa tekið þessar ákvarðanir. Við þær var aldrei gerð athugasemd í ríkisstjórn. Þessar ákvarðanir voru teknar skömmu fyrir kosningar. Þær voru auðvitað töluvert ræddar í kosningabaráttunni og þeir flokkar sem í hlut áttu héldu velli í þeim kosningum. Með hliðsjón af orðum Ólafs Jóhannessonar um þingrofið 1931 má segja að þessi ákvörðun hafi þannig fengið lýðræðislegan stimpil. Þær hermikrákur sem nú vilja setja á svið sjónvarpsþátt að hætti Breta til að fá að vita hverjir tóku framangreindar ákvarðanir, verða því að gæta sín á að gera ráð fyrir frekar stuttum þætti, þar sem svarið liggur þegar fyrir.

Rétt' upp hönd sem trúir þessu

Jóakim frændi sagði að það væri hægt að græða á öllu. Það endar með því að menn fara að trúa honum. Sjálfsagt hafði þessi gullönd einkum venjulegt fjármálabrask í huga. Kaupa ódýrt, selja dýrt.

Svo eru það hinir sérstöku snillingar. Þeir Össur Skarphéðinsson og Árni Þór. Þeir græddu milljónatugi af því að þeir seldu hlutabréf þegar menn þurftu að hafa sérstaka innsýn til að ákveða að selja. Þeir höfðu enga slíka innsýn. Þeim datt ekki í hug að gott væri að selja. En þeir seldu báðir allt í einu, hvor í sínum ríkisstjórnarflokknum, eingöngu „af pólitískum ástæðum“. Og alveg óviljandi græddu þeir tugi milljóna í leiðinni. Milljónir sem hefðu gufað upp og orðið núll eins og hjá svo mörgum, sem voru ekki nægjanlega pólitískt hreinlyndir.

Báðir þessir menn eru þekktir fyrir að vera opinskáir, sérstaklega um annarra manna hagi. Fyrst þeir seldu skyndilega hlutabréf sín af „pólitískum ástæðum“, af hverju sögðu þeir hvergi frá því? Landsþekktir bloggararnir? Þannig hefðu þeir komið sínum pólitísku skilaboðum til skila. Þessir menn eru ekki vanir að þegja, þótt minna sé í húfi.

Svo er það spurningin um hinn sérstaka saksóknara. Trúir hann því að innsti koppur í ríkisstjórninni, nánasti samstarfsmaður ráðherra Fjármálaeftirlitsins, hafi ekki vitað neitt meira en hinn sauðsvarti? Hann hafi bara fengið pólitíska vitrun og grætt á því 60 milljónir! Eða þorir hinn sérstaki ekki að fara hærra en í næstu tröppu við ráðherrana? Ef svo er, þá er það óneitanleg mjög sérstakt.

Hlutleysið er hindrun

Það er ekki heiglum hent að átta sig á afstöðu Samfylkingarinnar til raforkuframleiðslu og nýtingar hennar hér á landi. Þetta er skaðlegt því að flokkurinn er ekki aðeins af þeirri stærð að æskilegt er að afstaða hans í helstu málum liggi fyrir. Ekki síður, augljóslega, skiptir þetta máli þar sem flokkurinn fer fyrir ríkisstjórn landsins. Þar við bætist að Samfylkingin er með forystu í Hafnarfirði þar sem töluverð tækifæri felast í aukinni framleiðslu álvers Alcan í Straumsvík.

Tilskilinn fjöldi íbúa Hafnarfjarðar hefur óskað eftir endurtekinni íbúakosningu um stækkun álversins í Straumsvík og nú er ljóst að þær kosningar eru framundan. Vandinn er hins vegar sá að full ástæða er fyrir fyrirtækið að efast um að bæjaryfirvöld muni styðja við uppbyggingu þess og þar með er hætt við að áhugi erlendra eigenda þess minnki.

Í bréfi sem Rannveig Rist, forstjóri álversins, sendi Hafnarfjarðarbæ í lok janúar koma þessar áhyggjur skýrt fram. Þar er bent á að fyrirtækið hafi árið 2007 lagt út í 2,5 milljarða króna kostað til að undirbúa stækkun sem aldrei varð af. Þá gerðist það að íbúakosning fór fram en bæjaryfirvöld, undir forystu Samfylkingarinnar, tóku enga afstöðu til málsins sem féll í kosningunni. Þessi óábyrga afstaða Samfylkingarinnar í Hafnarfirði hefur reynst dýrkeypt. Í bréfi sínu lýsir Rannveig áhyggjum yfir því hvaða áhrif það hefði á erlenda eigendur fyrirtækisins ef stækkunin félli öðru sinni í íbúakosningu en að stuðningur bæjaryfirvalda myndi draga verulega úr þeim áhyggjum.

Áhyggjur þessara erlendu aðila eru skiljanlegar og vitaskuld eiga stjórnendur bæjarins að taka afstöðu til þess hvort þeir vilja stækkun í Straumsvík eða ekki. Þetta er mikilvægt, ekki síst í ljósi þeirrar afstöðu til orkunýtingar og stóriðju sem almennt má lesa út úr gjörðum Samfylkingarinnar.

Enginn þarf til að mynda að láta sér detta í hug að það fari fram hjá erlendum eigendum álvera hér á landi þegar ríkisstjórn undir forystu Samfylkingarinnar stendur fyrir því að virkjanir og fjárfestingar í orkufrekum iðnaði tefjast og eru settar í uppnám að ástæðulausu. Það þýðir ekkert að benda á Vinstri græna og ætlast til að fjárfestar verði rórri við það að andstaðan sé skýrari innan annars stjórnarflokksins en hins. Telji Samfylkingin sig eiga erindi í landstjórnina er lágmarkskrafa að hún sýni þá ábyrgð að standa með en sýni hvorki andstöðu né hlutleysi við uppbyggingu atvinnulífsins.

Hættur atvinnuleysis

Atvinnuástandið á Íslandi er betra en margir bjuggust við eftir hrunið. Atvinnuleysi er minna en nemur meðaltali í ríkjum Evrópusambandsins. Það eru góðar fréttir, en skipta þá, sem eru atvinnulausir, engu máli. Í fréttaskýringu Egils Ólafssonar blaðamanns á þessari síðu er fjallað um stöðu ungs fólks. Þar kemur fram að samkvæmt tölum Vinnumálastofnunar voru samtals 2.754 einstaklingar á aldrinum16 til 24 ára atvinnulausir í lok desember. Í nýrri rannsókn segir að stór hluti ungs fólks á aldrinum 16 til 20 ára, sem hætt hefur í skóla og er atvinnulaust, er með brotna sjálfsmynd og líður illa.

Íslendingar eiga ekki að venjast atvinnuleysi. Talið hefur verið rétt að halda uppi fullri atvinnu þótt það kynni að kosta þenslu í atvinnulífinu. Þenslunni fylgja vissulega hættur, en það sama á við um atvinnuleysi, sem er beinlínis mannskemmandi. Það vandamál er þekkt víða í Evrópu þar sem ungt fólk kemur á vinnumarkað og fer beint á bætur án þess að eiga nokkra von um vinnu.

Í Sunnudagsmogganum fyrir viku var umfjöllun um Frumkvöðlasmiðjuna, þriggja vikna námskeið, sem haldið var á Akranesi og ætlað er að efla sjálfstraust hjá ungu fólki, sem finnur ekki vinnu, og hjálpa því að átta sig á hæfileikum sínum og styrkleikum. Markmiðið er að hjálpa ungmennunum að finna vinnu, fara í skóla eða jafnvel að stofna eigin fyrirtæki. Ungt fólk þarf á slíku að halda á þessum tímum. Það er ömurlegt að ungt fólk fái þau skilaboð þegar það í fyrsta skipti fetar út á vinnumarkaðinn að þjóðfélagið þurfi ekki á því að halda.

Siðaboðskapur Atla Gíslasonar

Í gærmorgun átti sér stað athyglisvert spjall á Bylgjunni. Þar voru saman komnir þingmennirnir Pétur H. Blöndal frá Sjálfstæðisflokki og Atli Gíslason frá Vinstri grænum og ræddu meðal annars um störf þingmanna á öðrum vettvangi.

Pétur viðraði þá skoðun að æskilegt væri að þingmenn kæmu að atvinnurekstri og hefðu þannig skilning á því sem þar fer fram.

Atli var öfugrar skoðunar og um þetta sagði hann: „Þegar ég fór inn á þing 2007 ákvað ég að draga mig út úr mínum rekstri.“

Atli sagðist hafa gert þetta vegna þess að þingmannsstarfið væri miklu meira en fullt starf og að þjóðin ætti rétt á því að menn sinntu ekki öðru á meðan.

Til að leggja áherslu á orð sín bætti Atli við: „Við skulum líka, Pétur, hugsa svolítið um siðferði, pólitískt siðferði. Ekki alltaf að velta okkur upp úr því hvort þetta sé löglegt eða ekki löglegt.“

Fyrst Atli vill leggja þessa áherslu á siðferði málsins má minna á að í desember síðastliðnum, mitt í Icesave-afgreiðslunni á þingi, tók hann sér frí frá þingstörfum.

Skýringin sem hann gaf var sú að hann væri að flytja og að svo hefði „verið mikið vinnuálag á þinginu þannig að ég hef ekki getað sinnt verkefnum sem ég er með á lögfræðiskrifstofu minni“. Í svarinu kom fram að hann hefði einnig gert þetta árin 2007 og 2008.